Onder volvulus wordt een steeldraai van een deel van de darm verstaan. In het voorbeeld hieronder gaat het om een volvulus van het sigmoid, het in de linker onderbuik gelegen deel van de dikke darm. Ook op andere plaatsen kan een volvulus ontstaan, maar het sigmoid is het meest frequent aangedaan. Het komt meer voor in Afrika en Azië. Ook wordt het vaker aangetroffen bij ouderen met een langer verhaal van obstipatie en mensen met een psychiatrische aandoening of zwakbegaafdheid.
Een lange darmlis met een vrij smalle basis van de aan- en afvoerende vaten neigt sneller tot steeldraai. Vaak zijn er ook perioden van incomplete steeldraai die spontaan herstel vertonen, maar daarbij toch aanleiding geven tot verdere versmalling van de basis en daarmee de kans op het opnieuw draaien groter maken (1).
1
Als er eenmaal een volledige steeldraai is geeft dit pijnklachten en een sterk opgezette buik (2,3) met belemmerde passage van de ontlasting en afknellen van de bloedvaten, waardoor uiteindelijk versterf van de darmlis kan optreden. Acuut ingrijpen is dan noodzakelijk, waarbij vaak een (tijdelijk) stoma noodzakelijk is. De röntgenfoto van de buik geeft een karakteristiek beeld( Ώ,4, schema 5). Als de aandoening herkend wordt voordat er versterf is opgetreden, kan vaak met behulp van een flexibele kijkbuis via de anus de draai worden opgeheven en in een rustig stadium de te lange lis van de dikke darm worden verwijderd. Dan is de kans op een stoma vele malen kleiner.
2
3
4
5
Bij deze patiënt waren er tekenen van een dreigend versterf en werd besloten tot acuut ingrijpen. Bij openen van de buik kon na terugdraaien van de lis weer een goede kleur verkregen worden (6,7). Het was dan ook mogelijk om de lis te verwijderen en de overblijvende darmdelen weer met elkaar te verbinden, zonder stoma.
6
7
8
tekeningen ontleend aan Netter, the Ciba collection 3, digestive system II; atlas of surgical stapling, Feil ao.
Ook andere darmdelen kunnen om hun as draaien, bijvoorbeeld als er bindweefselstrengen (spontaan of door eventuele voorgaande operaties) in de buik zijn ontstaan die als uitlokkend moment kunnen fungeren. In het onderstaande voorbeeld is zo een torsie ontstaan van het rechter deel van de dikke darm, het coecum.
1
Op de rontgenfoto is de sterk uitgezette dikke darm te zien. Bij een nog verdere uitzetting zal de darm open barsten en dus is operatie nodig.
2
3
4
5
6
Na het openen van de buik puilt de darm meteen naar buiten (2). Op de volgende foto's is de streng te zien die de darm afknelt en waardoor de lis om zijn as is gedraaid. De streng bevindt zich op de overgang van de dunne naar de dikke darm, daar waar ook de appendix (wormvormig aanhangsel) is (3-6).
7
8
9
10
11
12
13
Na het plaatsen van klemmen op de streng, wordt deze doorgeknipt en worden de eindjes afgebonden. Meteen ontplooit de darm zich weer. De darmdelen zijn nog vitaal. Omdat de appendix ook door de streng was afgekneld werd besloten deze te verwijderen en de opening te gebruiken om de grote hoeveelheid gas in de dikke darm met een zuigbuis te verwijderen (7-13). Hierna kon de buikwond weer gesloten worden.
Nog een voorbeeld van een volvulus van het coecum (begin van de dikke darm) door een streng na voorgaande operatie
In onderstaand voorbeeld was sprake van een om zijn as gedraaid deel van de dunne darm waarbij door de draaiing de vaatvoorziening van de darm volledig was verstoord met versterf van de darm tot gevolg. Na terugdraaien kon hier geen herstel meer verwacht worden en was verwijdering noodzakelijk.
