Totale heupoperatie & totale knieoperatie volgens Joint Care.

 

In deze digitale brochure vind u informatie over de bouw en functie van het heupgewricht en van het kniegewricht, uitleg over slijtage van de heup en knie en over de heup- en knieprothese. Tevens kunt u lezen over de gang van zaken op de afdeling, de voorbereidingen, de operatie en de nazorg. 

Joint Care.
Joint Care is een programma dat zich richt op patiënten die een totale heupoperatie of een totale knieoperatie moeten ondergaan. Patiënten die deelnemen aan dit project krijgen een uitgebreide voorlichting en screening voor de operatie. Elke week wordt een nieuwe patiëntengroep opgenomen en op maandag of dinsdag geopereerd. Voorafgaand ontvangen ze als groep voorlichting over het Joint Care-project en gaan na de operatie als groep revalideren en waarna zij gelijktijdig het ziekenhuis verlaten. Gedurende de opname motiveren, inspireren en ondersteunen de patiënten elkaar. Daarbij wordt iedere patiënt bijgestaan door een persoonlijke coach, dat kan een partner, een familielid of een goede vriend zijn. De patiënten verblijven grotendeels in een speciaal ingerichte woonkamer voorzien van comfortabele stoelen. Het gehele Joint Care-programma is gebonden aan duidelijke richtlijnen en protocollen die een optimale samenwerking tussen patiënt en de diverse betrokken ziekenhuisdisciplines moet waarborgen.
Als patiënt staat u centraal in het Joint Care-project en u bent mede verantwoordelijk voor uw herstel. 

Op www.biomet.nl kunt u nog veel meer lezen over het Joint Care-project. 

Wanneer is een operatie nodig?  

Heupgewricht.

Het heupgewricht is een kogelgewricht. Bij het lopen en bewegen glijdt de kop van het dijbeen soepel rond in de kom van het bekken. Dat kan omdat er op de kop en in de kom een laag kraakbeen zit. Kraakbeen is een glad en verend weefsel en kan van kwaliteit verminderen. Men spreekt van slijtage (coxarthrose), in de volksmond ook wel een ‘versleten heup’ genoemd. In het begin stadium kunnen de klachten veelal voldoende verholpen worden via de huisarts door middel van adviezen, pijnstillers en manueel therapie. Als dit allemaal onvoldoende helpt, zal een operatie overwogen worden.

 

Figuur 1. Heupgewricht.                         Figuur 2. heupgewricht met slijtage

Wat kunnen de klachten zijn?

• Een continue pijn in de lies. De pijn kan uitstralen naar de bilstreek, het bovenbeen en de knie en soms ook naar het onderbeen.
• Stijfheid bij het opstaan (z.g. startpijn).
• Moeilijk kunnen lopen.
• Niet kunnen bukken en/of traplopen.
• Niet bij de voeten kunnen komen om de sokken en schoenen aan te trekken.

Wat zijn de voordelen van een heupoperatie?

Een totale heupoperatie is vrijwel altijd succesvol. Het merendeel van de mensen die geopereerd zijn, heeft na de ingreep geen pijn meer en kan na enige weken weer goed uit de voeten.

 Figuur 3. Heupprothese.

Kniegewricht.

Het kniegewricht lijkt het meest op een scharniergewricht. Het scharnieren wordt mogelijk gemaakt door kraakbeen. Kraakbeen is glad en verend weefsel.
Bij het ouder worden of bij beschadigingen in de knie vermindert de kwaliteit van het kraakbeen. Men spreekt dan van slijtage (gonarthrosis), in de volksmond ook wel een ‘versleten knie’ genoemd.  

 

                                   Figuur 4. De knie.

  Wat kunnen de klachten zijn;

• Pijn in de knie, het bovenbeen en soms ook het onderbeen
• Stijfheid bij het opstaan
• Er is soms startpijn
• Moeilijk kunnen lopen, beperkingen van de loopafstand
• Niet kunnen hurken of niet kunnen gaan staan
• In het beginstadium kunnen de klachten veelal verholpen worden via de huisarts door middel van adviezen, pijnstillers en fysiotherapie. Als dit allemaal onvoldoende helpt, zal een operatie overwogen worden.

Wat zijn de voordelen van een knieoperatie?

Een totale knieoperatie is vrijwel altijd succesvol. Het kan alleen een paar maanden duren voordat u geheel pijnvrij bent.

 

 Figuur 5. Knie met slijtage.             Figuur 6. Knieprothese.

Inschrijven voor opname
Tijdens het bezoek aan de orthopedisch chirurg op de polikliniek is met u besloten om tot een operatie over te gaan. Vervolgens wordt u ingeschreven en op de wachtlijst geplaatst.
U krijgt een vragenlijst van het CIZ mee om eventueel nazorg aan te vragen in verband met uw thuissituatie. Deze lijst dient u binnen zo spoedig mogelijk te retourneren.De transferverpleegkundige/indicatieadviseur neemt zo nodig contact met u op zodra de vragenlijst ontvangen is. De dagen na de operatie zal de daadwerkelijke zorg die u nodig heeft samen met u bekeken worden. Aan de hand van uw situatie wordt er gekeken of u in aanmerking komt voor een revalidatieplek, herstelbed, thuiszorg of dat u zonder hulp naar huis gaat.  

Voorlichtingsbijeenkomst
Wanneer u op de wachtlijst staat ingeschreven, wordt u uitgenodigd om de voorlichtingsmiddag bij te wonen. De voorlichtingsmiddag begint met informatie van de fysiotherapeut. Omdat het de bedoeling is dat u na de operatie direct weer op de been bent, is het belangrijk dat u het lopen met krukken, het in- en uit bed stappen, het traplopen en dergelijke al voor de opname heeft geoefend. Gezamenlijk oefent u op de manier zoals dat ook na de operatie gebeurt. Dit is voor u en voor de fysiotherapeut het moment om na te gaan of u het lopen met krukken en aangeleerde oefeningen beheerst. Het is de bedoeling dat u de krukken die u tijdens de opname gebruikt nu al meebrengt. De fysiotherapeut kan ze dan controleren op deugdelijkheid en stelt ze voor u op maat. Vanaf dit moment kunt u er ook mee gaan lopen. Tijdens uw opname in het ziekenhuis en ook na ontslag is het nodig enkele oefeningen te doen die uw functioneren met de nieuwe prothese kunnen verbeteren. Alle oefeningen worden met u doorgenomen.
Na de voorlichting van de fysiotherapeut krijgt u een videofilm te zien over het Joint Care-project en houdt de orthopedisch chirurg of de nurse practitioner en een verpleegkundige van de afdeling een praatje over de opnameperiode en de operatie.
De voorlichtingsmiddag duurt van twee uur tot vijf uur en is voor iedereen verplicht .  

Nurse practitioner
Voordat u geopereerd wordt krijgt u een uitnodiging om te komen op het spreekuur van de nurse practitioner en aansluitend bij het spreekuur van de anesthesioloog. De nurse practitioner zal u zowel voor, tijdens als na de opname begeleiden. Tijdens het eerste gesprek zal zij uw algehele gezondheidstoestand en uw thuissituatie met u doornemen. Bovendien kunt u met al uw vragen bij de nurse practitioner terecht.

 

 Afbeelding 7. Bezoek nurse practitioner.

 

Anesthesie
In overleg met de anesthesioloog kunt u bepalen welke vorm van anesthesie (verdoving) u kiest. U heeft de mogelijkheid tussen algehele (narcose) of lokale anesthesie (ruggenprik). De meest toegepaste vorm van anesthesie bij heup- en knieoperaties is de ruggenprik.  

Opname

Wat neemt u mee?
Wanneer u voor opname komt, neemt u naast de gebruikelijke zaken als nachtgoed en toiletartikelen ook mee:

• de medicijnen die u reeds thuis gebruikte
• gemakkelijke kleding en stevige ruime schoenen die vast aan de voet zitten, dus geen slippers

 

 

 Afbeelding 8. Joint Care-kamer.   

 

U meldt zich op de afdeling B2 Orthopedie. Daar is een speciaal ingerichte ruimte voor patiënten die een nieuwe heup of knie krijgen. Onderdeel van deze ruimte is een huiskamer met comfortabele stoelen waaruit de revalidatie plaats vindt. U zult samen met enkele andere patiënten tegelijk de ziekenhuisperiode doormaken.  

Voorbereiding voor de operatie
Ongeveer een half uur voor de operatie krijgt u een slaaptablet, twee tabletten paracetamol en een injectie. Na een half uur wordt u in uw bed naar de operatiekamer gereden. U komt eerst in de overstapruimte. U moet dan overstappen op een wat harder bed. De patiënten die een nieuwe knieprothese krijgen een uur voor de operatie een infuus, via het infuus krijgt u antibiotica toegediend.  

De operatie
Tijdens de heupoperatie worden de versleten kop en kom van de heup verwijderd en vervangen door een prothese opgebouwd uit metaal, kunststof en/of keramiek.
Om het heupgewricht te bereiken zal de orthopedisch chirurg een snede aan de zijkant van het bovenbeen maken. Het versleten heupgewricht zal worden verwijderd. In het bekken plaatst de orthopedisch chirurg een nieuwe kom. In het dijbeen wordt een metalen pen ingebracht met daarop een kop. Als de gewrichtskop in de kom is gezet, kunnen het gewrichtskapsel, de spieren en de huid worden gesloten door middel van hechtingen.

Tijdens de knieoperatie worden de versleten delen van het gewricht vervangen door metalen- en kunststof vlakken. Om het kniegewricht te kunnen bereiken, zal de orthopedische chirurg een verticale snede aan de voorkant van het kniegewricht maken. Het versleten kraakbeen zal worden verwijderd. Op het bovenbeen plaatst de orthopedische chirurg een nieuw metalen oppervlak. In het onderbeen wordt een metalen plaat met kunststof glijvlak aangebracht. Indien de achterzijde van de knieschijf slecht is, wordt deze vervangen. Het gewrichtskapsel, de spieren en de huid worden gesloten door middel van hechtingen.  

Voor meer informatie over de operatie kunt u de website van de orthopeden raadplegen; www.heelmeester.nl of u kunt de filmpjes bekijken op www.ziekenhuis.nl (filmpjes/heupprothese of filmpjes/knieprothese).  

Na de operatie
Na de operatie wordt u naar de uitslaapkamer gebracht totdat uw toestand stabiel is. Er zijn medicijnen afgesproken die u kunt krijgen indien u pijn heeft of misselijk bent. Vraag ernaar.

Na de operatie heeft u:

• een infuus in uw arm
• soms een drain (kunststof slangetje) in de wond om het wondvocht af te voeren
• bij een heupoperatie de komende 48 uur een drukverband en gedurende de opnameperiode een spreidkussen tussen de benen
• bij een knieoperatie de komende 24 uur een drukverband en gedurende een paar dagen een kniebrace

       

  Afbeelding 9. De kniebrace.                                                          Afbeelding 10. Het spreidkussen.

Eerste dag na de operatie
Ter controle wordt er ’s morgens bloed bij u afgenomen. Tijdens de verzorging op bed meet de verpleegkundige een elastische kous aan voor uw geopereerde been en trekt deze vervolgens bij u aan. Deze kous is om zwelling van het been tegen te gaan en trombose te voorkomen. U dient de kous gedurende 6 weken te dragen. De eventuele wonddrain en blaascather worden verwijderd. U draagt uw gewone kleding.
Rond 11:00 begint u samen met de fysiotherapeut met een looprekje te lopen. In de huiskamer neemt u samen met uw medepatiënten plaats. De fysiotherapeut neemt oefeningen met u door. Het is zeer belangrijk dat u deze oefeningen zelf regelmatig herhaalt. Patiënten met een knieoperatie maken ook regelmatig gebruik van de kinetec, een apparaat waarmee het buigen en strekken van de knie wordt geoefend.
Later op deze eerste dag na de operatie bent u misschien al in staat om zelfstandig een stukje met het looprek te lopen.

 

 

Afbeelding 11. Met de fysiotherapeut en het

looprek voor het eerst uit bed.

Na het rustuur, rond 14:00 wordt er een controlefoto van de heup of knie gemaakt. Uw infuus wordt verwijderd indien het bloedonderzoek goed is. Vandaag wordt gestart met de instructies voor het zelf injecteren van de antitrombose injectie.  

Bezoek van de arts
Elke dag komt er een arts langs op de afdeling om te zien hoe u het maakt. U kunt al uw vragen aan hem stellen, het bezoek vindt vroeg in de ochtend plaats. 

Tweede en derde dag na de operatie
Het ontbijt wordt indien mogelijk in de huiskamer genuttigd, waarna u zich met hulp van de verpleegkundige kunt douchen of wassen aan de wastafel.
Op dag twee en drie gaat u vanuit de huiskamer naar de groepstherapie op de afdeling fysiotherapie. Zorg dat uw coach op tijd aanwezig is, namelijk om 10:15 uur. U wordt om 10:30 uur op de afdeling fysiotherapie verwacht. Met de andere mensen die op dezelfde dag zijn geopereerd, vormt u een groepje dat de komende dagen gezamenlijk in een speciale oefenruimte zal oefenen onder begeleiding van de fysiotherapeut. Het blijft noodzakelijk om naast de groepstherapie oefeningen individueel uit te voeren, wissel de oefeningen af met voldoende rust. Heeft u vragen voor de fysiotherapeut, stel deze dan gerust.  

 

 Afbeelding 12. Training in de zaalgroep.

U kunt nu zelfstandig met het rekje lopen. U bent dan ook in staat om zelf naar het toilet te gaan. U kunt eventueel al zelfstandig met krukken lopen. U gaat ook oefenen in het nemen van drempels, opstapjes en traplopen. Vaak kunt u zelfstandig al veel doen, maar blijft het noodzakelijk alle oefeningen vaak te herhalen.  

Wondverzorging
De verpleegkundige controleert de wond. Is deze nog niet helemaal droog dan krijgt u uitleg over de verzorging van uw wond voor thuis. Instructies kunnen ook aan de coach gegeven worden.
De derde dag injecteert u, onder toezicht van de verpleegkundige, zelf de antitrombose injectie.  

De vierde dag na de operatie
Dit is de dag van ontslag. De afgelopen dagen heeft u een goede basis opgebouwd om thuis verder te revalideren. Wanneer er met u is afgesproken dat u naar een verpleeghuis gaat, zult u daar verder revalideren.
Op de dag van ontslag gaat u nadat u heeft geoefend in de groepstherapie met ontslag. De fysiotherapie wordt voortgezet door een fysiotherapeut bij u in de buurt. U kunt zelf een afspraak maken met de fysiotherapeut. Dit kunt u al doen voor de opname. U krijgt van de fysiotherapeut van het ziekenhuis een overdracht thuisgestuurd voor uw fysiotherapeut in de thuissituatie.  

Medicatie
Het is van belang dat u de antitrombose injecties iedere dag blijft injecteren tot drie weken na de operatie. Wanneer u bloedverdunners gebruikt krijgt u hierover instructies. U krijgt geen recepten mee voor pijnstillers, tenzij anders afgesproken.  

Telefonisch contact
De eerste dinsdagochtend na ontslag wordt u gebeld door een verpleegkundige van de afdeling orthopedie of door de nurse practitioner om te vragen hoe het met u gaat, of u nog klachten en/of vragen heeft.
Mocht u na die tijd nog vragen hebben kunt u terecht bij het telefonisch spreekuur van de nurse practitioner.  

Hechtingen verwijderen
Veertien dagen na de operatie dienen de hechtingen te worden verwijderd door de huisarts, u moet hier zelf een afspraak voor te maken. Als u op een revalidatie-afdeling verblijft dan kunnen de hechtingen door de verpleging worden verwijderd.  

Poli afspraak
Zes tot acht weken na de operatie komt u voor controle terug bij de orthopedisch chirurg op de polikliniek. Tevens wordt er dan een controlefoto gemaakt op de röntgenafdeling. Deze afspraak krijgt u mee naar huis.  

Leefregels; adviezen voor thuis
De eerste 6 tot 8 weken na de operatie dient u met een loophulpmiddel (krukken, looprek of rollator) te lopen. Verder is het belangrijk dat u ook thuis dagelijks een aantal keren oefent om ervoor te zorgen dat u goed revalideert.
Hier volgen enkele adviezen die de levensduur van het nieuwe prothese ten goede komen.  

Na een heupoperatie:

• Niet met de benen over elkaar zitten of liggen.
• Op de niet geopereerde zijde liggen kan alleen met een kussen tussen de benen.
• Bij voorkeur via de geopereerde zijde uit bed gaan en aan dezelfde zijde in bed gaan.
• Het sterk buigen van de heup moet u vermijden (bijvoorbeeld wanneer u uw kousen en schoenen wilt aantrekken of uw teennagels wilt knippen).
• Patiënten van dr de Bruin moeten het naar binnen draaien van het geopereerde been zien te voorkomen.
• Patiënten van dr Bouman en dr Penterman moeten het naar buiten draaien van het geopereerde been voorkomen.
• Vermijd lage stoelen; maak bij het zitten en opstaan gebruik van de stoelleuning.
• Een verhoogde toiletbril is noodzakelijk.
• Niet bukken vanuit de stoel om bijvoorbeeld iets op te rapen.
• Niet hurken.
• Zonder hulpmiddel staan mag en kan; in overleg met uw fysiotherapeut leert u uw loophulpmiddel afbouwen.

Na een knieoperatie:

• In rugligging de benen naast elkaar neer leggen, niet met de benen over elkaar!
• Geen rolletje of kussentje in de knieholte plaatsen.
• U mag op uw zijde liggen.
• Een laag bed is lastig om in en uit te gaan, eventueel kunt u het bed verhogen met klossen.
• Ga niet met uw knieën over elkaar zitten.

Tot 2 maanden na de operatie kan de knie dik en warm aanvoelen. Dit is echter normaal.  

Algemene adviezen

Douchen.

• U kunt gewoon staand douchen; wel moet er voor zorgen dat u niet kunt vallen door het aanbrengen van een antislipmat en eventueel een handgreep. U kunt er ook voor kiezen een plastic tuinstoel of een stevige, wat hogere kruk in de douche te plaatsen.

Zitten/staan.

• U kunt het beste op een stoel met lange armleuningen zitten, waarop u kunt steunen als u gaat zitten of opstaan. De hoogte van de stoel moet zodanig zijn dat u gemakkelijk op kunt staan, maar als u zit, de voeten nog op de grond heeft staan. Het geopereerde been moet u bij het gaan zitten en het gaan staan naar voren plaatsen.

Auto rijden.

• De eerste 8 weken na de operatie mag u niet zelf auto rijden. Als u na 8 weken weer voldoende controle heeft over uw geopereerde been kunt u weer gaan auto rijden; raadpleeg wel vooraf de voorwaarden van uw autoverzekering.
• Let op bij het in- en uitstappen.
• Ga eerst zitten met de benen buiten de auto en draai daarna de benen naar binnen.

Fietsen.

• Fietsen op de hometrainer of op een gewone fiets mag na overleg met uw fysiotherapeut.

Zwemmen.

• zwemmen is na 6 weken toegestaan.

Tips.

• Wissel lopen, staan en zitten regelmatig af.
• Leg uw benen omhoog als deze wat gezwollen zijn.
• Gebruik een verlengsnoer aan de telefoon, zodat de telefoon daar kan staan waar u het meeste zit: een draadloze telefoon is nog makkelijker.
• De meest gebruikte artikelen op borsthoogte plaatsen; niet te hoog en zeker niet op de grond.
• Houd enig serviesgoed en bestek binnen handbereik.
• Zorg voor een lichtknop of lamp bij uw bed.
• Een tas die schuin over de schouder wordt gedragen is makkelijk om spulletjes in te vervoeren.
• Koffie kunt u in een thermoskan meenemen naar de kamer (makkelijk te vervoeren in de tas).
• Elastische schoenveters zijn handig in gebruik.
• Losse matjes waarover u kunt struikelen kunt u beter weghalen.

Verdere adviezen en richtlijnen worden met u besproken door uw behandelend orthopeed en fysiotherapeut.

Complicaties
Bij eventuele onderstaande problemen na ontslag neemt u contact op met de nurse practitioner of met uw huisarts

• Als de pijn in het operatiegebied toeneemt in combinatie met roodheid en eventueel koorts.

• Bij een dik, glanzend en pijnlijk onderbeen.  

• Bij een luxuatie (kop van de prothese schiet uit de kom); kan alleen bij heupoperaties.

Naast infecties zijn er nog enkele complicaties bekend, welke tijdens en na het plaatsen van de prothese mogelijk zijn:  

• Een bloeding, direct of enkele dagen na de operatie.   

• Wondlekkage, welke soms het gebruik van antibiotica noodzakelijk kan maken.   

• Een trombosebeen ofwel een stolsel in een bloedvat in uw been, wat ondanks de antistolling toch zeer sporadisch kan voorkomen.  

• Tijdens de operatie (of later) kan door druk van een bloeding een zenuw uitvalsverschijnselen vertonen, welke tijdelijk en soms zelfs blijvend kunnen zijn. Dit is een zeer zeldzame complicatie.

Luxatie kan soms voorkomen (alleen bij heupoperaties).